Pierwsza zasada się nie zmieniła. Nadajnik i odbiornik rozmawiają ze sobą tylko w tym samym paśmie. Odbiornik 900 MHz nie sparuje się z modułem 2,4 GHz, niezależnie od producenta. Wyjątkiem jest sprzęt dwupasmowy, który działa w obu.
2,4 GHz, czyli rozsądny wybór domyślny
Przewodnik ExpressLRS po sprzęcie poleca 2,4 GHz nowym pilotom, chyba że zamierzają latać na setki kilometrów albo w bardzo zaszumionym otoczeniu. Według dokumentacji przemawia za tym kilka rzeczy:
- Zasięg nie jest takim problemem, jak się wydaje. Strona o stanie sygnału („Signal Health”) wspomina o ponad 40 km przy 250 Hz i 100 mW na antenach dookólnych. Przewodnik po sprzęcie podaje, że 5 km da się osiągnąć na odbiorniku z anteną ceramiczną, bez wzmacniaczy, przy 250 Hz i 100 mW, w czystej widoczności.
- Anteny są mniej więcej 2,5 raza mniejsze niż na 915 MHz. W dronie 5-calowym albo w maleństwie do latania w domu to przesądza sprawę.
- Więcej widma do przeskakiwania między kanałami, więc jednocześnie może latać więcej pilotów.
- Najwyższe częstotliwości pakietów. Na 2,4 GHz masz F1000 i K1000 przy 1000 Hz. W tabeli dla 900 MHz jedyny tryb 1000 Hz to K1000 Full.
- Wi-Fi przeszkadza mniej, niż mogłoby się wydawać. Według dokumentacji LoRa na 2,4 GHz bardzo dobrze radzi sobie z szumem od Wi-Fi.
900 MHz na duże odległości i przeszkody
900 MHz to pierwotne pasmo dalekiego zasięgu. Dokumentacja pisze, że lepiej przenika przez przeszkody i jest „niekwestionowanym królem lotów dalekiego zasięgu”, ale dodaje, że różnica w przenikaniu może być mniejsza, niż myślisz. Przy tej samej częstotliwości pakietów granica czułości jest tu zwykle niższa, czyli odbiornik usłyszy jeszcze słabszy sygnał.
Granice czułości z tabeli dla ExpressLRS 4.x:
| Częstotliwość pakietów | 900 MHz | 2,4 GHz |
|---|---|---|
| 25 Hz | -123 dBm | - |
| 50 Hz | -120 dBm | -115 dBm |
| 100 Hz | -117 dBm | - |
| 150 Hz | - | -112 dBm |
| 200 Hz | -112 dBm | - |
| 250 Hz | -111 dBm | -108 dBm |
| 500 Hz | - | -105 dBm |
| F1000 (FLRC) | - | -104 dBm |
Płacisz za to rozmiarem i szumem. Anteny na 900 MHz są duże i ciężkie jak na mały dron. Wi-Fi tego pasma nie rusza, ale dokumentacja wymienia innych sąsiadów: maszty sieci komórkowej, termostaty, systemy przeciwpożarowe i alarmowe oraz każde inne urządzenie, które tam nadaje. Pasmo jest wąskie, dlatego na zawodach dokumentacja prosi o niską moc, żeby nie zrzucić z nieba innych pilotów.
W Europie to 868 MHz, a limity są niskie
Sprzęt 900 MHz występuje w dwóch wersjach: 868 MHz dla Unii Europejskiej i 915 MHz dla USA i innych regionów. W ExpressLRS Configurator wybierasz odpowiednią domenę regulacyjną, czyli Regulatory_Domain_EU_868. Na 2,4 GHz obok ogólnej domeny ISM jest Regulatory_Domain_EU_CE_2400. Nadajnik i odbiornik muszą mieć tę samą domenę, inaczej się nie sparują.
Warto wiedzieć, co dopuszcza europejskie zalecenie dla urządzeń krótkiego zasięgu (CEPT ERC/REC 70-03, wydanie z października 2025 roku):
| Pasmo | Moc | Współczynnik wypełnienia | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 863-870 MHz | 25 mW e.r.p. | do 0,1% | skakanie po częstotliwościach |
| 869,4-869,65 MHz | 500 mW e.r.p. | do 10% | wąski podzakres |
| 2400-2483,5 MHz | 100 mW e.i.r.p. | - | szerokopasmowa transmisja danych |
To zalecenia CEPT, a każde państwo przenosi je do własnych przepisów, więc zanim zaufasz tabeli, sprawdź polskie regulacje (UKE). Różnicy między modułem 1 W a 25 mW i tak nie da się nie zauważyć.
Dokumentacja ExpressLRS przeczy też sama sobie w sprawie zasady „słuchaj, zanim nadasz” (LBT). Strona z opcjami oprogramowania podaje, że domeny unijne są już z nią zgodne. Strona z definicjami użytkownika nadal mówi, że EU 868 jest zgodna co do częstotliwości, ale nie spełnia wymogu LBT. Sprawdź aktualne uwagi w Configuratorze dla swojej wersji.
Jak rozpoznać pasmo urządzenia
Spójrz na antenę i układ radiowy:
- SX1281 / SX128x: tylko 2,4 GHz. Małe anteny.
- SX1276 / SX127x: tylko 900 MHz (868 albo 915 MHz). Duże anteny.
- LR1121: oba pasma. Anteny często mają elementy na 2,4 GHz i na 900 MHz.
Odbiornik dwupasmowy współpracuje z modułem 2,4 GHz i z modułem 900 MHz, a do tego da się go zablokować na jednym paśmie. W nadajniku dwupasmowym pasmo wybierasz na liście częstotliwości pakietów w skrypcie Lua. Oscar Liang opisuje te opcje jako „Low band” (868/915 MHz) i „2.4G”.
Gemini: jedno pasmo, dwie częstotliwości
Gemini wymaga nadajnika z obsługą tego trybu i dwoma torami radiowymi oraz odbiornika z pełnym odbiorem zbiorczym, czyli z dwoma układami radiowymi, każdy z własną anteną. Nadajnik wysyła ten sam pakiet jednocześnie na dwóch częstotliwościach, oddalonych o około 40 MHz na 2,4 GHz i o około 10 MHz na 900 MHz. Odbiornik łapie oba, więc rośnie szansa, że przynajmniej jeden dotrze.
Gemini łączy się z trybami DVDA. Samo D500 wysyła dwie kopie każdego pakietu na dwóch częstotliwościach. Z Gemini masz cztery kopie na czterech częstotliwościach.
Co zyskujesz:
- wyższe i stabilniejsze LQ w zaszumionym otoczeniu: przy lataniu akrobacyjnym w mieście, na zawodach z sześcioma albo ośmioma pilotami i aparaturami zostawionymi włączone w strefie serwisowej;
- mocniejszą telemetrię, bo nasłuchują jej obie anteny nadajnika, nawet gdy moduł nie pracuje w trybie Gemini.
Czego nie zyskujesz: zasięgu. Dokumentacja ExpressLRS mówi to wprost. Granica czułości dla danej częstotliwości pakietów zostaje taka sama, więc Gemini trzyma LQ aż do utraty sygnału, ale zabezpieczenie po utracie sygnału włącza się mniej więcej w tej samej odległości.
Gemini działa tylko z odbiornikiem z pełnym odbiorem zbiorczym. Z odbiornikiem jednoantenowym albo z prostym przełączaniem anten (jeden układ, dwie anteny) odbiornik synchronizuje się z jednym z dwóch torów nadajnika, a drugi nadaje na próżno. Oscar Liang radzi wtedy wybrać konkretną antenę (np. „ANT1”) i nie włączać Gemini. Według dokumentacji ExpressLRS wersja 4.0 załatwia to sama, zależnie od tego, z jakim odbiornikiem jest synchronizacja.
Gemini Xrossband, czyli oba pasma naraz
Gemini Xrossband (GemX) wysyła pakiet na 900 MHz przez antenę 1 i na 2,4 GHz przez antenę 2. Potrzebny jest nadajnik z dwoma układami LR1121 i odbiornik obsługujący GemX. Odbiornik jednopasmowy nawet się nie zsynchronizuje.
Włączasz go, wybierając w skrypcie Lua częstotliwość z literą X (X100 Full albo X150). Tryb anten jest wtedy zablokowany na Gemini, bo oba tory muszą działać jednocześnie. Granica czułości dla obu trybów X to -112 dBm.
Oscar Liang jako przykład zgodnej pary podaje aparaturę Radiomaster GX12 i odbiornik BetaFPV SuperX Nano. W jednym miejscu jego przewodnik wymienia maksymalny zasięg wśród zalet GemX, ale dalej sam pisze, że Gemini nie zwiększa cudownie maksymalnego zasięgu, i to samo mówi dokumentacja ExpressLRS. Płacisz za nadmiarowość. Zasięg wyznaczają częstotliwość pakietów i pasmo.
Co kupić
Drony 5-calowe do latania akrobacyjnego i wyścigów oraz maleństwa do latania w domu: odbiornik 2,4 GHz. Według Oscara Lianga pojedyncza antena w zupełności wystarcza większości pilotów latających akrobacyjnie i w pomieszczeniach. Na dłuższe loty proponuje odbiornik z dwiema antenami zamocowanymi w różnych miejscach ramy.
Drony 7-calowe i dłuższe przeloty: wielu pilotów wybiera 900 MHz, ale Oscar Liang pisze, że 2,4 GHz często w zupełności wystarcza, i radzi najpierw spróbować tego pasma, jeśli masz już nadajnik 2,4 GHz. Niższa częstotliwość pakietów daje większy zapas.
Latanie w mieście albo na tłocznych zawodach: Gemini na 2,4 GHz z odbiornikiem z pełnym odbiorem zbiorczym. Wyższe LQ w szumie, a nie większy zasięg.
Zakup nowego modułu albo aparatury: sprzęt dwupasmowy z obsługą GemX daje najwięcej swobody. Oscar Liang poleca go, bo będzie zgodny praktycznie z każdym odbiornikiem ExpressLRS na rynku. Za tę elastyczność płacisz z góry.